ΑΦΗΣΤΕ ΤΑ ΧΟΝΤΡΑ ΠΑΙΔΙΑ ΗΣΥΧΑ


Πήγαινα τετάρτη δημοτικού όταν μία επίσκεψή μου στον παιδίατρο με έκανε να νιώσω τόση ντροπή. Ήταν όταν με ενημέρωσε ότι είμαι υπέρβαρη.


Θα θυμάμαι για πάντα τα λόγια του παιδίατρου:
«Είναι πιθανό να συνέβη επειδή τρως πίτσες και παγωτά. Έχουν ωραία γεύση, δε λέω, αλλά σε παχαίνουν.»
Το πρόσωπο μου κοκκίνησε από ντροπή.
Και είπε κι άλλα:
«Φαντάσου ότι το σώμα σου είναι φτιαγμένο από πηλό. Εάν καταφέρεις να παραμείνεις στο ίδιο βάρος καθώς μεγαλώνεις, θα μακρύνεις. Και μόλις μεγαλώσεις θα είσαι λεπτή και όμορφη! Τι λες; Δεν θα είναι πιο καλά έτσι;»


Έμαθα τόσα πολλά για μένα μέσα σε μία στιγμή!
Έμαθα ότι δεν είμαι όμορφη. Έμαθα ότι έχω αφεθεί. Έμαθα ότι το σώμα μου είναι λάθος. Έμαθα ότι θα 'πρεπε να τα είχα καταφέρει. Και επίσης έμαθα ότι είχα αποτύχει σε ένα τεστ που δεν ήξερα καν ότι συμμετέχω.


Η αίσθηση της αποτυχίας και της αυτο-απέχθειας που έδωσε αυτή η συζήτηση, έβαλαν μια θλίψη μέσα μου που θα με συνόδευε για τα επόμενα χρόνια στη ζωή μου.


Καθώς πλησιάζει η περίοδος των εορτών, με τα εορταστικά οικογενειακά γεύματα και τις εποχιακές απολαύσεις, ανησυχώ για τα παιδιά που θα υπομείνουν παρόμοια σχόλια, σχόλια που τσακίζουν την αυτοπεποίθηση τους, απορρίπτουν το σώμα τους και τα καλωσορίζουν σε ένα νέο κόσμο, τον σκληρό κόσμο της επίκρισης.


Στα χρόνια της παιδικής μου ηλικίας που ακολούθησαν μετά τον παιδίατρο, ήρθα αντιμέτωπη με μία καταιγίδα από παρόμοιες συζητήσεις για το βάρος μου και το φαγητό μου. Ευγενικοί και υποστηρικτικοί ενήλικες μου επεσήμαναν σε κάθε ευκαιρία την εμφανή αποτυχία μου. Και καθώς περνούσαν τα χρόνια ολοένα και περισσότερα τρόφιμα, μου περιορίζονταν.


Δεν ήταν ότι απλά δεν έπρεπε να τα φάω, ήταν αμαρτία και κακό να τα φάω. Τα τρόφιμα αυτά πια ήταν ένας πειρασμός που εγώ έπρεπε να αντισταθώ. Πολλά από εκείνα τα τρόφιμα βέβαια –αυγά, ξηροί καρποί, αβοκάντο- στη συνέχεια επέστρεψαν ως πολύτιμα τρόφιμα για μια υγιεινή διατροφή. Εκείνη την εποχή όμως, τα τρόφιμα αυτά ήταν μια θερμιδική καταστροφή, στον αγώνα -με κάθε κόστος- της απώλειας βάρους. Φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα, λιπαρά οξέα, πρωτεΐνες - όλα θυσιάστηκαν στο βωμό του θερμιδικού ισοζυγίου. Το επίκεντρο δεν ήταν ποτέ να απολαμβάνω θρεπτικά φαγητά και τρόφιμα, αλλά στην στέρηση και στην δύναμη της θέλησης να αντέξω την έλλειψη θερμιδογόνων τροφίμων.


Η ζωή μου ήταν γεμάτη από αυτο-μαστίγωμα ενώ παράλληλα έδινα ολόκληρη παράσταση στους άλλους για να δείξω τη δέσμευσή μου στην αλλαγή του μη αποδεκτού σώματός μου. Ο κάθε ένας με ρωτούσε ανοιχτά για το τι έφαγα, πότε έκανα άσκηση και αν ήμουν σίγουρη ότι τα έκανα όλα σωστά. Σε τελική ανάλυση, αν ήμουν ακόμα παχιά, ήταν προσωπικό μου λάθος.


Το σώμα μου δεν ήταν απλώς ένα σώμα. Αποτελούσε ένα βάρος, μια ταλαιπωρία, ένα ενοχλητικό πρόβλημα προς επίλυση. Μόνο το αδυνάτισμα θα μου επέτρεπε να ξεχάσω τα κιλά μου, αλλά παρ’ όλες τις προσπάθειές μου, το αδυνάτισμα δεν ήρθε ποτέ.


Όσο περισσότερο εγώ και άλλοι προσπαθούσαμε να αλλάξουμε το μέγεθός μου, τόσο βαθύτερη γινόταν η θλίψη μου. Σε τόσο μικρή ηλικία, είχα ανακηρυχθεί ο εχθρός στην μάχη του έθνους για την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας και το ένιωθα βαθιά αυτό το γεγονός. Σώματα όπως το δικό μου πλέον αντιπροσώπευαν μια επιδημία και παιδιά σαν εμένα ήταν ο ιό της, προσωποποιημένος.


Ο πόλεμος κατά της παχυσαρκίας φάνηκε να αναδύεται, πλήρως σχηματισμένος, κοντά στα τέλη της χιλιετίας, αλλά στην πραγματικότητα ξεκινά πολύ πιο πριν. Ο C. Everett Koop, γενικός χειρουργός υπό την προεδρία του Ronald Reagan, έθεσε την καταπολέμηση της παχυσαρκίας προτεραιότητα στη δεκαετία του 1980. Το 2004, σχεδόν τρία χρόνια μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο γενικός χειρουργός Richard Carmona συνέκρινε τον πόλεμο κατά της παχυσαρκίας με τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Ξαφνικά, οι παχύσαρκοι άνθρωποι δεν ήταν μόνο γείτονες, φίλοι ή μέλη της οικογένειας - ήταν εχθροί που ο κόσμος έπρεπε να φοβάται (μην τυχόν γίνει σαν κι εκείνους).


Ο πόλεμος κατά της παιδικής παχυσαρκίας έφτασε στο αποκορύφωμά του το 2010 με την εθνική καμπάνια “Let’s Move!” (Ας Kινηθούμε!), «αφιερωμένη στην επίλυση του προβλήματος της παχυσαρκίας μέσα σε μια γενιά». Ήταν μια καμπάνια κατά της «παιδικής παχυσαρκίας» - όχι συγκεκριμένων συνθηκών υγείας ή συμπεριφορών που μπορεί να συμβάλουν στην υγεία. Δεν ήταν μια καμπάνια ενάντια σε τρόφιμα με χαμηλή θρεπτική αξία ή κατά της φτώχειας που οδηγεί στην αγορά και κατανάλωση τροφίμων χαμηλής θρεπτικής αξίας, λόγω μειωμένου κόστους. Ήταν μια καμπάνια ενάντια σε έναν τύπο σώματος - συγκεκριμένα, τους τύπους σώματος των παιδιών.


Το 2012, η πολιτεία της Γεωργίας των Η.Π.Α. ξεκίνησε μία καμπάνια που ονομαζόταν “Strong4Life” (Δυνατός/ή για τη ζωή) με στόχο την μείωση του βάρους των παιδιών και την μείωση της εθνικής κατάταξης της πολιτείας που είχε τη δεύτερη θέση στα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας. Υπό την διεύθυνση του παιδιατρικού νοσοκομείου Children’s Healthcare της Ατλάντα, εμπνεύστηκε εν μέρει από μια προηγούμενη καμπάνια κατά των ναρκωτικών στην οποία χρησιμοποιήθηκαν αφίσες με αστεία, προκειμένου να προάγουν την εξάλειψη των ναρκωτικών. Αυτή τη φορά, αντί για εθισμένους ενήλικες, τα αστεία στόχευαν παχύσαρκα παιδιά. Σοβαρές ασπρόμαυρες φωτογραφίες χοντρών παιδιών, με λεζάντες με έντονα γράμματα να γράφουν:
⚠️ «ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Το λίπος μου μπορεί να είναι αστείο για εσάς, αλλά με σκοτώνει. Σταματήστε την παιδική παχυσαρκία.»
⚠️ «ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Η πρόληψη της παχυσαρκίας ξεκινά από το σπίτι.
⚠️ «ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Δεν με έκαναν έτσι τα βαριά μου κόκκαλα. Τα μεγάλα γεύματα με έκαναν έτσι.»
Οι αφίσες φέρεται να προειδοποιούσαν τους γονείς για τον κίνδυνο παχυσαρκίας στη παιδική ηλικία, αλλά σε πολλούς φάνηκε να είναι δημόσια γελοιοποίηση χοντρών παιδιών.
Το Strong4Life έγινε μία από τις εθνικές καμπάνιες ντροπιάσματος του πάχους - και οι στόχοι της ήταν παιδιά.


Αυτή η διακήρυξη της επιδημίας παχυσαρκίας και του πολέμου κατά της παιδικής παχυσαρκίας δημιουργούν μία και μόνο ερώτηση:
Πώς κάνουμε τα χοντρά παιδιά αδύνατα;
Με άλλα λόγια, πώς να απαλλαγούμε από τα χοντρά παιδιά;


Στην πλειοψηφία τους, τα προγράμματα καταπολέμησης της παιδικής παχυσαρκίας βασίζονται στην ντροπή και το φόβο, μέσα από μία προσέγγιση που εφιστά την προσοχή των γονιών «μη τυχόν και παχύνει το παιδί». Από το 2017, οι μισές πολιτείες της Αμερικής απαιτούσαν από τα σχολεία να παρακολουθούν τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) των μαθητών. Πολλοί ζητούσαν «καρτέλες αναφοράς ΔΜΣ» που θα αποστέλλονταν στου γονείς, παρά το γεγονός ότι το 53% των γονέων δεν πιστεύουν στην πραγματικότητα ότι οι αναφορές κατηγοριοποιούν με ακρίβεια την κατάσταση βάρους του παιδιού τους. Και μελέτες παρατήρησης στο Αρκάνσο και στην Καλιφόρνια έδειξαν ότι η πρακτική της προειδοποίησης των γονέων δεν φαίνεται να οδηγεί σε ατομική απώλεια βάρους ή σε συνολική μείωση του ΔΜΣ των μαθητών. Ένα κέντρο θεραπείας διατροφικών διαταραχών στις Η.Π.Α. χαρακτήρισε τις καρτέλες αναφοράς ΔΜΣ ως «το μονοπάτι για το στίγμα βάρους» που πιθανότατα θα συμβάλλει στην ανάπτυξη διαταραχών διατροφής σε μαθητές με προδιάθεση.
 

Η εμπειρία στίγματος βάρους έχει σοβαρές συνέπειες σε βάθος χρόνου. Μια μελέτη του 2012 στο περιοδικό Obesity ζήτησε από παχύσαρκους ενήλικες να πουν πόσο συχνά είχαν βιώσει διάφορα γεγονότα που τους στιγματίζουν για το βάρος τους.
‼️ Το 74% των γυναικών και το 70% των ανδρών, παρόμοιου ΔΜΣ και ηλικίας ανέφεραν ότι οι άλλοι βγάζουν αρνητικά συμπεράσματα για εκείνους λόγω βάρους.
‼️ Το 28% των γυναικών και το 23% των ανδρών ανέφεραν διακρίσεις στην εργασία λόγω βάρους.


Οι επιπτώσεις του στίγματος ήταν ιδιαίτερα έντονες για τους νέους, τους αρκετά παχύς και για εκείνους που άρχισαν να κάνουν δίαιτα από νωρίς στη ζωή τους. Το 79% όλων των ερωτηθέντων ανέφεραν ότι όταν βιώνουν στίγμα βάρους, τρώνε, το 74% απομονώνονται και το 41% εγκαταλείπουν τις περιστάσεις όπου βιώνουν στίγμα βάρους ή αποφεύγουν να ξαναβρεθούν εκεί στο μέλλον. Αντί λοιπόν οι άνθρωποι να παρακινηθούν να φροντίσουν το σώμα τους, το στίγμα βάρους οδηγεί σε περισσότερη απομόνωση, περισσότερη αποφυγή και λιγότερη υποστήριξη.


Παρά την άφθονη χρηματοδότηση, σε πολλές εθνικές καμπάνιες δημόσιας υγείας και σε πολλές τηλεοπτικές εκπομπές, ο πόλεμος κατά της παχυσαρκίας δεν φαίνεται να μειώνει τον ΔΜΣ των Αμερικανών. Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, από το 1999 σημειώθηκε αύξηση 39% στην παχυσαρκία ενηλίκων και 33,1% αύξηση της παχυσαρκίας στα παιδιά.


Το στίγμα βάρους για πολλούς μπορεί να γίνει ως ένας αλλεπάλληλος κύκλος ντροπής για μια ζωή.
Και στέλνει ένα σαφές, θλιβερό μήνυμα σε ένα χοντρό παιδί: ‘Ότι ο κόσμος θα ήταν ένα καλύτερο μέρος χωρίς εκείνο.


Ωστόσο, παρά την αποδεδειγμένη αναποτελεσματικότητά του, ο λεγόμενος πόλεμος κατά της παιδικής παχυσαρκίας μαίνεται. Αυτή την περίοδο των διακοπών που έρχονται (αλλά και του lock down που βιώνουμε ήδη θα πω εγώ), για χάρη των παιδιών που έμαθαν ότι δεν είναι όμορφα, ότι έχουν αφεθεί, ότι το σώμα τους είναι λάθος λόγω του βάρους τους, εύχομαι οι γονείς να κηρύξουν εκεχειρία σε αυτόν τον άδικο πόλεμο.




*Ένα κείμενο της Aubrey Gordon που γράφτηκε για τo The New York Times στις 13.11.2020, μπορείτε να το διαβάσετε εδώ
**Μετάφραση και επιμέλεια κειμένου Εμμανουέλα Λεουνάκη

Σχόλια

ΘΕΜΑΤΑ BLOG

Δημοφιλείς αναρτήσεις